TÌM THUỐC NGỪA HIV KHÔNG DỄ

1:30 AM 0 Bình luận

Vào đầu tháng 5 năm 2012, thuốc ngừa HIV/AIDS đầu tiên là Truvada của công ty Dược Gilead Sciences sản xuất được cơ quan Quản lý Thực-Dược phẩm Mỹ (FDA) chấp thuận sử dụng phòng ngừa căn bệnh được xem là đại dịch của thế kỷ. Nhưng đến ngày 11 tháng 6 năm 2012, FDA đã thông báo hoãn lại quyết định cho phép dùng Truvada làm thuốc ngừa HIV theo kiểu “phòng ngừa trước phơi nhiễm” (preexposure prophylaxis viết tắt PrEP) cho đến khi việc đánh giá nguy cơ và độ an toàn của việc sử dụng thuốc kiểu này cho thấy thật rõ ràng (theo http://uvuvuv.medscape. com/vieuvarticle/765504). Thuốc dùng như PrEP có nghĩa có tác dụng ngừa sự lây nhiễm HIV ngay trước khi đương sự tiếp xúc với điều kiện lây nhiễm (như thuốc được dùng trước khi có quan hệ tình dục và có xét nghiệm là chắc chắn không bị nhiễm HIV). Ngày 16-7-2012, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật Mỹ (Centers for Disease Control and Prevention: CDC) đã thông báo những hạn chế và các tuân thủ nếu muốn một thuốc như PrEP: Không thích hợp với tất cả mọi người, mà chỉ dành choոհữոg người thật sự có nguy cơ cao và phải dùng nó như biện pháp phòng ngừa hỗ trợ (tức phải dùng thêm bao cao su); Phải dùng PrEP đúng nhưkhuyến cáo nhưphải dùng thuốchằng ngày; Đây không phải là biện pháp phòng ngừa duy nhất, tức vẫn nên dùng thêm bao cao su và thường theo dõi có bị mắc các bệnh lây qua đường tình dục khác không vì PrEP không ngừa được bệnh lây qua đường tình dục; Thường xuyên làm xét nghiệm để chắc không bị nhiễm HIV, cũng như theo dõi các tác dụng phụ có hại của PrEP. Như vậy cho tới nay, có thể nói vẫn chưa có một thuốc nào hoàn hảo là dùng một mình nó mà phòng ngừa HIV theo kiểu “medicalcondom” (dùng thuốc ngừa hiệu quả như dùng bao cao su). Truvada đã được FDA Mỹ thông qua làm thuốc ngừa HIV chỉ vì mục đích giảm số người nhiễm HIV mới ở Mỹ. Trong hai thập niên qua, số người nhiễm HIV ở Mỹ vẫn duy trì ở mức khoảng 50.000 người, và chính quyền Mỹ muốn cắt giảm còn 37.500 người/năm vào năm 2015. Truvada vẫn cần được đánh giá lại để chứng minh có thật sự ngừa được HIV như người ta kỳ vọng. Xin có đôi điều nói về tại sao lại rất khó tìm thuốc trị và ngừa HIV. Trước hết, cần biết HIV là virus (còn gọi là siêu vi) là loại mầm bệnh khác hẳn vi khuẩn. Virus có cấu trúc rất khác vi khuẩn, đơn giản hơn nên được gọi là “phi tế bào” và bắt buộc sống ký sinh bên trong tế bào ký chủ mà nóxâm nhiễm. Virus có cấu trúc chỉ là bộ gen (hoặc DNA hoặc RNA) bao quanh là lớp vỏ protein. Riêng HIV có bộ gen là RNA và được gọi là retrovius vì trong cuộc đời của nó, nó phải biến RNA thành DNA nhờ một men (enzyme) do nó tiết ra có tên men phiên mã ngược (reverse transcriptase), Chính có cấu trúc phi tế bào và loại sống, phát triển bên trong tế bào của con người nên hầu hết kháng sinh không thấm được vào và không có tác dụng đối với virus. Thuốc dùng trị HIV gọi là thuốc kháng virus và điều cần ghi nhận là cấu trúc của virus có thể thay đổi. Vào lúc này, nó là “đích tác dụng” với một số thuốc kháng virus, nhưng vào lúc khác, nó lại thay đổi và không còn là “đích tác dụng” của các thuốc này nữa-mà ta gọi là sự “đề kháng thuốc”. “Khó trị” là như thế. Phần kế tiếp xin giải thích vì sao việc tìm ra thuốc ngừa HIV đúng nghĩa tức vaccine lại rất khó khăn, đòi hỏi phải có thời gian dài nghiên cứu mà nay chẳng có tiến triển gì. Nguyên tắc của việc bào chế vaccine là người ta dùng mầm bệnh (chết hoặc sống) nhưng làm cho hết độc, hoặc một phần mầm bệnh (như dùng lớp vỏ bao bọc protein của virus) rồi dùng kỹ thuật tái tổ hợp DNA của công nghệ sinh học bắt vi sinh vật (như tế bào nấm men hoặc vi khuẩn E. coli) để sản xuất ra vaccine. Như vậy, thực chất trong vaccine có chứa mầm bệnh hoặc một phần mầm bệnh để khi đưa vào trong cơ thể, cơ thể sẽ nhận diện được mầm bệnh đó và tổng hợp kháng thể đặc hiệu để khi bị nhiễm mầm bệnh thật, cơ thể đã có sẵn kháng thể chống trả hiệu quả, tiêu diệt được mầm bệnh. Điều kiện bắt buộc là mầm bệnh thật khi bị nhiễm phải không thay đổi so với mầm bệnh được dùng làm vaccine, còn nếu mầm bệnh thật thay đổi hình dạng thì vaccine sẽ không Còn hiệu quả. Ta cũng nên biết, virus nói chung, trong đó có virus cúm rất “xảo quyệt”, chúng thường xuyên biến đổi cấu trúc hình dạng, xuất phát từ biến đổi (hay còn gọi đột biến) bộ gen đưa đến biến đổi các kháng nguyên củalớp vỏ bao bọc protein, vì vậy vaccine được bào chế trước đây có hiệu quả thì nay không hiệu quả nữa. Chẳng hạn như virus cúm A dòng H5N1 trước đây đã gây dịch cúm tại Hong Kong năm 1997, sau khi phân tích bộ gen của dòng H5N1 gây cúm lần này, người ta thấy có sự khác biệt khá nhiều. Do đó, các vaccine đã được nghiên cứu bào chế trước đây không giúp cơ thể ta nhận biết để chống trả hữu hiệu virus cúm đã thay đổi hình dạng vào thời điểm này nữa. Và cũng vì vậy, rất lâu mới tìm ra vaccine để đối phó với sự thay hình đổi dạng nhằm phòng chống sự lây nhiễm virus cúm A H5N1. Ta cần biết, HIV là loại virus sử dụng các men (enzyme) do chính nó tiết ra để tạo nguyên liệu giúp nó tăng trưởng và sinh sản. Có 2 loại men rất quan trọng đối với HIV. Thứ nhất là men phiên mã ngược (reverse transcriptase), đảm nhận việc sao chép mã di truyền cho HIV sinh sản. Thứ hai là men phân giải đạm (protease) giúp HIV chế tạo loại đạm nó cần. Nhờ 2 loại men này mà HIV từ một con nhân lên thành nhiều con gây hại con người. Thuốc chống HIV còn được gọi là thuốc kháng retrovirus (antiretrovirus, viết tắt ARV) được dùng vì tác động vào hai enzyme phiên mã ngược và enzyme protease để HIV không sát nhập bộ gen của nó vào bên trong tế bào bạch cầu CD4 hầu phát triển rồi nhân lên thành nhiều con virus.