KHÔNG NÊN TÙY TIỆN UỐNG ASPIRIN ĐỂ KHỎE TIM, NGỪA UNG THƯ

1:31 AM 0 Bình luận

Aspirin là thuốc từ lâu được dùng giảm đau, hạ nhiệt (dùng trong trường hợp bị cảm sốt) và chống viêm (dùng trong các bệnh về cơxương khớp). Ngoài tác dụng hạ sốt, giảm đau, chống viêm vừa kể, aspirin còn có tác dụng chống tập tiểu cầu do ức chế tổng hợp trong cơ thể thromboxane A2 và prostacyclin là hai chất cần cho sự đông máu, tức là aspirin chống lại sự đông máu hay còn gọi ngừa huyết khối. Chính tác dụng chống kết tập tiểu cầu làm cho việc sử dụng aspirin phải rất thận trọng (chống chỉ định tức không được dùng trong các bệnh lý gây xuất huyết như bị sốt xuất huyết, hay đối với phụ nữ có thai không dùng vào 3 tháng cuối thai kỳ vì nguy cơ băng huyết khi sanh). Nhưng cũng chính nhờ có tác dụng chống kết tập tiểu cầu mà aspirin nay trở thành thuốc rất quý, có thể dùng ngăn ngừa sự hình thành cục huyết khối gây nghẽn mạch dẫn đến nhiều bệnh lý tim mạch, trong đó có việc giúp máu không đóng cục gây nghẽn động mạch vành. Đã có nhiều công trình nghiên cứu áp dụng tính chất chống kết tập tiểu cầu của aspirin vào điều trị và đã có chỉ định aspirin trong chống tái phát (tức ngừa) nhồi máu cơ tim với liều dùng aspirin 81mg-325mg mỗi ngày. Khi sử dụng aspirin người ta thường lưu ý nhất tác dụng phụ gây tổn hại niêm mạc dạ dày của nó (làm loét dạ dày-tá tràng, thậm chí gây xuất huyết tiêu hoá) và có khuyến cáo bên uống vào lúc bụng no, tức là uống ngay sau khi ăn để nhờ thức ăn làm chất độn ngăn không cho aspirin với bản chất acid (aspirin chính là acid acetylsalicylic) tiếp xúc trực tiếp gây hại niêm mạc dạ dày. Để giảm thiểu aspirin gây hại do bản chất acid tiếp xúc trực tiếp với niêm mạc dạ dày, người ta tạo các dạng thuốc giảm thiểu tác hại gây niêm loét của aspirin, như tạo dạng thuốc: aspirin hòa tan (Aspifar), aspirin đệm (Bufferin), aspirin bao tan ở ruột (Aspirin pH8), aspirin tiêm (Aspégicinfectable) nhằm tránh dược chất phóng thích tập trung tại niêm mạc dạ dày gây viêm loét. Hay hiện nay có thuốc aspirin tan nhanh ở miệng (quick-release aspirin, tức thuốc giúp aspirin được tan và hấp thu qua niêm mạc miệng để vào máu mà không cần xuống dạ dày) cũng nhằm một phần giảm gây hại niêm mạc dạ dày và cho tác dụng nhanh. Nhưng xin đặc biệt lưu ý, aspirin gây hại niêm mạc dạ dày không chỉ do bản chất acid tiếp xúc trực tiếp với niêm mạc dạ dày mà còn do tác dụng dược lý của nó. Aspirin có thể gây viêm loét vì nó có tác dụng ức chế sự sinh tổng hợp các prostaglandin bảo vệ niêm mạc, tức là thuốc sau được hấp thu đi vào máu và sau đó đến dạ dày gây hại chứ không chỉ tiếp xúc tại chỗ. Vì vậy, nên lưu ý dù uống aspirin liều thấp, uống vào lúc bụng no, hay uống với dạng thuốc bao tan ở ruột, viên tan nhanh ở miệng vẫn có thể bị viêm loét dạ dày-tátràng như thường. Vấn đề là phải dùng aspirin khi thật cần thiết và luôn cảnh giác coi chừng các tác dụng phụ của aspirin có thể xảy ra (dù uống liều thật thấp và dùng dạng thuốc đặc biệt như tan nhanh ở miệng).
Hiện nay có khá nhiều người, đặt biệt là người cao tuổi, nghe nóiaspirin có thể phòng ngừa các bệnh lý tim mạch nên tựý dùng aspirin lâu dài gọi là để bổ tim, khỏe tim mà không thông qua ý kiến bác Sĩ. Hay có người nghe lời mách bảo mua, thủ sẵn trong người thuốcaspirin để khi hữu sự thì đem ra dùng. Dùng như thế là việc không đúng. Gần đây, lại có thông tin cho rằng uống một liều nhỏ aspirin hằng ngày sẽ giúp giảm nguy cơ mắc nhiều loại ung thư vì có các bằng chứng khoa học đủ mạnh để khẳng định rằng những người ngoài 40 tuổi nên uống aspirin hằng ngày để bảo vệ mình. Thực sự có đúng như vậy không? Chính nhờ có tác dụng chống kết tập tiểu cầu như kể ở trên mà aspirin trở thành thuốc rất quý, có thể dùng ngăn ngừa sự hình thành cục huyết khối gây nghẽn mạch dẫn đến nhiều bệnh lý tim mạch, trong đó có việc giúp máu không đóng cục gây nghẽn động mạch vành. Đã có nhiều công trình nghiên cứu áp dụng tính chất chống kết tập tiểu cầu của aspirin vào điều trị và đã có đề xuất chỉ định aspirin trong một số bệnh tim mạch như sau: - Chống táiphátnhồimáu cơ tim vớiliều dung aspirin75-325mg mỗingày. Có thể kếthợp thêm dipyridamole (thuốc giãn mạch vành) hoặc streptokinase (thuốc làm tan huyết khối). - Dự phòng các tai biến mạch máu não: aspirin chứng tỏ làm giảm nguy cơ đột quỵ (stroke) và các cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua (trasient ischaemic attacks) đưa đến tai biến mạch máu não do huyết khối. - Dự phòng tai biến huyết khối gây tắc mạch trong phẫu thuật đặt van tim nhân tạo hoặc làm cầu nối mạch vành: thường kết hợp aspirin với dipyridamole. Như vậy, aspirin đã được sử dụng trong lĩnh vực bệnh lý tim mạch nhưng chủ yếu là phòng ngừa và phải dùng trong thời gian dài. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu và điều trị có cảnh cáo là không được tự ý sử dụng thuốc gọi là phòng ngừa tiên phát (primary prevention, tức là ngừa trước khi có bệnh tim mạch) đối với những người không có dấu hiệu rõ ràng về bệnh tim mạch. Khuyến cáo mới đây của Hội Tim mạch Hoa kỳ là không khuyến khích các bác sĩkê đơn aspirin thoải mái để phòng ngừatiên phát cho những người thật sự không có bệnh tim mạch. Đối với người chưa có nguy cơ thật sự về bệnh tim mạch thì việc dùng aspirin dài hạn để phòng ngừa là có hại hơn là có lợi, bởi vì dễ bị các tác dụng phụ của aspirin, trong đó có nguy cơ bị xuất huyết. Đối với người đã bị nhồi máu cơ tim hay đột quỵ do huyết khối, có nguy cơ tái phát thì việc dùng aspirin dài hạn, mặc dù là dùng liều thấp 75mg-81mg/ngày nhưng phải dùng liên tục trong nhiều năm, vẫn phải cần có sự theo dõi của bác sĩ điều trị. Tác dụng có hại của aspirin bao gồm chứng khó tiêu, buồn nôn, đau bụng, tiêu chảy, loét dạ dày tá tràng và xuất huyết tiêu hóa. Người bị hen suyễn nên thận trọng, dùng tùy tiện aspirin có thể làm khởi phát cơn hen và làm cơn hen trở nên trầm trọng. Như vậy hoàn toàn không nên tự ý uống aspirin gọi là để bổ tim, khỏe tim, nếu nghi ngờ có nguy cơ bị bệnh lý tim mạch nên đi khám và hỏi ý kiến bác sĩ. Còn về tác dụng ngừa ung thư của aspirin thì như thế nào? Cách đây nhiều năm đã có nhiều nghiên cứu tìm hiểuxem aspirin và cả nhóm thuốc gọi là thuốc chống viêm không steroid (viết tắt NSAID) có tác dụng ngừa ung thư đại trực tràng hay không. Bởi vì aspirin và NSAID nói chung có tác dụng ức chế enzyme có tên cyclo-oxygenase 2 (viết tắt COX-2), do đó ức chế sự tạo thành chất sinh học prostaglandin trong cơ thể. Prostaglandin do COX-2 kích thích tạo ra có tác dụng gây viêm (vì thế aspirin và NSAID chống viêm tốt) và trong một số trường hợp nào đó có thể kích thích sự phân chia tế bào ác tính gây ung thư đại trực tràng, nhất là người bệnh đã mắc sẵn polyp ruột già (aspirin và NSAID vì thế được hướng đến nghiên cứu ngừa ung thư đại trực tràng). Tuy nhiên, các nghiên cứu cho đến nay chia ra làm 2 loại: có nghiên cứu cho thấy aspirin và NSAID không có tính bảo vệ tức không làm giảm tỷ lệ mắc ung thư đại trực tràng, có một số nghiên cứu khác thấy có bảo vệ nhưng tỷ lệ ngừa ung thư đại trực tràng chỉ vào khoảng 30-60%. Gần đây, vấn đề dùng aspirin ngừa ung thư đại trực tràng lại nổi rộ lên vì có bài báo nghiên cứu đăng trong tạp chí y khoa The Lancet. Bài báo này tường trình nghiên cứu với 8 cuộc khảo sát trên 25.000 bệnh nhân, các nhà nghiên cứu nhận thấy tỉ lệ tử vong do ung thưởnhững người uốngaspirin liều thấp 75mg/ngày giảm 21% trong suốt quá trình nghiên cứu và 34% sau 5 năm. Như vậy, tỷ lệ ngừa cũng thuộc loại thấp, chỉ khoảng 21-34% và phải uống aspirin đều đặn hằng ngày ít nhất là 5 năm. Nên lưu ý, bất cứ nghiên cứu nào cũng đều đề cập đến nguy cơ dùng aspirin dài hạn tuy với liều thấp đưa đến viêm loét đường tiêu hóa, đặc biệt là xuất huyết dạ dày. Bài báo đăng trên tạp chí The Lancet thật ra chỉ tiếp thêm việc tranh luận về việc có nên uốngaspirin ngừaung thư đại trực tràng hay không bởi vì có khi “lợi bất cập hại”, chính aspirin làm tăng nguy cơ chảy máu dạ dày ở 1/1.000 bệnh nhân trên toàn thế giới mỗi năm. Chứ cho đến nay vẫn chưa có hướng dẫn chính thức về việc dùng aspirin ngừa ung thư đại trực tràng, tất cả vẫn trong vòng nghiên cứu. Chúng ta hãy đợi khi nào trên bao bì hoặc bản hướng dẫn sử dụng thuốc aspirin mà mình cầm trên tay có ghi: “có thể dùng asprin ngừa ung thư đại trực tràng”, khi đó hãy dùng để ngừa. Còn hiện nay, xin đừng dựa vào thông tin không đáng tin cậy, dùng thuốc bừa bãi sẽ chịu cảnh “tiền mất tật mang”.